Un nome vernáculo dun réptil lingüísticamente interesante

Vou transcribir unha conversa que mantiven por correo electrónico con Serafín Álvarez e que me pareceu de interese para subir a Lendas Herpetolóxicas, aínda que non trate precisamente de lendas. Preguntaba o seguinte a través do blogue de Verín Natural:

Quixera saber cal é o réptil que pola zona de Vilardevós e Riós denominan ESCOUPARIÑO.

Resposteille o seguinte:

Se miras no blogue verin-natural hai una entrada sobre nomes vernáculos de fauna da comarca de Verín-Monterrei: http://verin-natural.blogspot.com/2008/06/nomes-vernculos-da-comarca-de-vern.html , aquí puxemos varios nomes que fumos recollendo de distintas especies de aves, réptiles, etc. que se lles da na comarca, entre elas están: Escauparón, Chalcides striatus, recollido na Gudiña; Escouparón, Chalcides striatus, Chalcides bedriagai, recollido en San Cibrao (Oímbra); Escóupolo, Chalcides striatus, Chalcides bedriagai, recollido en Castrelo de Abaixo (O Riós); como verás, o que ti dis, Escoupariño, case con toda seguridade entraría dentro destas dúas especies, son os que en castelán se lles chama Eslizón, o común e o ibérico, en guías de galego tamén se lles chama Esgonzo.

O que achei máis interesante desta conversa refírese ao que comentou logo:

O nome de ESCOUPARIÑO escoiteillo a un alumno procedente de Lamardeite (Vilardevós). Eu son profesor de galego no IES Castro de Baronceli, que recibe aos rapaces de toda a comarca de Monterrei (desde Laza a Medeiros e de Cualedro ás Vendas da Barreira). Gústanme a natureza e as palabras. Ese día buscabamos o termo que tivese as cinco vogais, como murciélago en castelán, e saíu o ESCOUPARIÑO... Apréndese moito cos rapaces!!!

Cando menos un nome vernáculo dun réptil lingüísticamente interesante, non si?

Deámoslle as grazas a Serafín Álvarez e aos seus alumnos.

Definición de serpiente no Grove

Serpiente. sf., serpiente; esta palabra es de mal presagio; si se emplea conviene finalizar con la palabra lajarto, con el fin de evitar que suceda alguna desgracia.


Referencia: Enríquez, M. C. 1974. Léxico de O Grove. Verba 3: 1-168. Universidade de Santiago de Compostela.

Cosme Damián

Pedra do Raio

Xosé Ramón Reigada envíanos unhas fotografías sobre unha verdadeira Pedra do Raio. Este tipo de pedras proveñen do monte. Ás veces son creadas polo raio que cae no alto dun monte e normalmente un monte máxico ou sagrado na zona e moitas veces con presencia dun castro, cruceiro ou ermida.

Moitas veces, como xa me ten contado Xosé Ramón, estas pedras son realmente achádegos celtas, como poden ser puñais de anteras ou pedras ou obxectos de forma singular debido a que son obra dos nosos antergos.

Ahí vai unha imaxe sobre esta pedra milagreira que, como lle comentaban ó noso amigo e naturalista verinés, soamente hai que pasar a pedra por onde trabou a víbora para sanar o paciente. Esta pedra provén da zona de Madanela (concello de Monterrei):




Agradecerlle a Xosé Ramón a aportación desta interesante historia.

Martiño

Malos senabreses

As malas linguas falan do ruíns que son algúns senabreses (comarca da Senabria, Zamora). En Sayago (Zamora) dise que: "Si ves una culebra y un senabrés, mata'l senabrés y deja la culebra".

Cosme D. Romay

Culebras e bastardos

Na comarca de Sayago (oeste de Zamora), as cobras teñen moi mala reputación. Así, son perseguidas con saña cando entran nas casas, sobre todo o "bastardo" (Malpolon monspessulanus). Recolleuse alí un testemuño revelador: "Los lagartos si los veo no me importa dejarlos vivir, pero como vea un bastardo... ese no sale con vida...". Por último, culebrón sería "Herpes zóster, enfermedad vírica" (Panero & Sánchez, 2005).

Panero, J. A. & Sánchez, C. 2005. Sayago, Costumbres, Creencias y Tradiciones. 2ª edición. ADERISA, Zamora. 208 pp.

Cosme D. Romay

Sapas paridas

No concello do Grove, aínda se escoita un dito de orixe un tanto escura: cando un lugar está moi suxo, con signos de humidade e prodredume (por exemplo un vello alpendre), dise que "hai as sapas paridas". Quizais teña que ver coa presenza de anfibios que acoden a refuxiarse nestes lugares húmidos (Urodela?) (datos propios).

Cosme D. Romay

Clisando paxariños

Na comarca de Sayago (oeste de Zamora), clisar sería "Hipnotismo o eclipsamiento que producen las culebras bastardas a los pajarillos con el fin de cazarlos" (Panero & Sánchez, 2005). Un dito semellante foi recollido tamén nun lugar indeterminado de Galicia (datos propios).

Panero, J. A. & Sánchez, C. 2005. Sayago, Costumbres, Creencias y Tradiciones. 2ª edición. ADERISA, Zamora. 208 pp.

Cosme D. Romay